Documentaires

2Doc: Our Colonial Hangover, zwart als roet.
maandag 1 december, npo 2, 20.25-21.25 uur

In haar documentaire Zwart als roet (op 27 november in première tijdens het Idfa) onderneemt Sunny Bergman een persoonlijke zoektocht naar de onbewuste vooroordelen ten opzichte van huidskleur. Aanleiding is het elk jaar heftiger wordende zwartepietendebat, waarin zij zelf een duidelijke rol speelt.

door Hugo Hoes

Is het niet lastig om de rollen van actievoerder en filmmaker te combineren?

Sunny Bergman: ‘Voor mijzelf is het niet zo’n groot probleem, maar wel voor de manier waarop ik gezien word. Ik heb dit wel vaker gedaan. Ook bij mijn feministische films, vooral Beperkt houdbaar, heb ik actie verbonden aan filmen. Nu dit zo’n explosief debat is, dreigt het gevaar dat mensen de film misschien niet meer willen zien omdat ze denken: zij heeft die actie gevoerd tegen Zwarte Piet. Het is altijd een ingewikkelde spagaat, omdat ik films maak vanuit een idealistisch perspectief. En in het verlengde daarvan kunnen initiatieven worden ontplooid die tot veranderingen leiden.’
Je zet iets in beweging.
‘Ja, en dat vind ik belangrijk. Niet alleen maar registreren. Mijn films zijn altijd persoonlijke zoektochten en daarmee kan zo’n veranderingsproces in beeld worden gebracht. In dit geval deed ik eerst mee aan de rechtszaak en pas daarna besloot ik er een film van te maken.’
Heeft alle ophef voordelen?
‘Voor mijzelf niet. Ik heb heel veel vervelende dingen over mij heen gekregen, echt ongebreidelde haat. Maar gelukkig ook veel liefde. Het is heel vreemd om dat tegelijkertijd allemaal binnen te krijgen.’
En voor de film?
‘Ik hoop dat mensen hierdoor nieuwsgierig worden. De film is een vrij genuanceerde zoektocht en ik schilder natuurlijk niet iedereen die voor Zwarte Piet is af als racist. Dat is nogal simplistisch. In Zwart als roet kijk ik vooral naar datgene wat onder deze discussie zit. Vooroordelen, polarisatie en de reacties. Er komt vooral veel racisme boven drijven. Mensen die het over apen dit en bananenlanden dat hebben. Een diarree aan racisme die men de vrije loop geeft. Wat zegt dat over Nederland en hoe kijken we eigenlijk naar Nederlanderschap? Veel mensen schijnen niet te kunnen accepteren dat Nederland niet meer wit is.’
 
Al die racistische uitingen waren er zonder deze actie misschien niet geweest.
‘Wat een ontzettende onzin! Ik vind het zo verschrikkelijk als mensen zeggen: je hebt het aan jezelf te wijten. Dat is blaming the victim.’
Dat beweer ik niet.
‘Maar als die mensen dat soort racistische dingen zeggen, dan denken ze dat toch ook gewoon?’
Maar er is toch een verschil tussen zeggen en denken?
‘Nee. Het betekent dat er heel veel onderhuids racisme is. In mijn film laat ik met onderzoek van de Universiteit van Harvard* zien dat de meeste mensen onbewust geprogrammeerd zijn door beeldvorming waarbij blanke mensen meer met goed geassocieerd worden en donkere mensen met gevaarlijk of dom. Dat vind ik echt shocking.’
Wat heb je hiervan geleerd?
‘Mijn valkuil is dat ik te veel in een film wil stoppen. Nu ook weer een beetje. Daarnaast heb ik veel geleerd over zaken die ik voor lief nam. White privilege bijvoorbeeld, dat je als wit persoon voordelen geniet, had ik mij niet echt gerealiseerd. Dat zit soms in kleine dingen. Mijn vriend is half Indisch, maar ziet er voor sommigen uit als Marokkaan, en hij krijgt in winkels vaak te maken met de beveiliging. Maar nooit wanneer ik erbij ben, dan is hij onschuldig door mijn aanwezigheid als witte blonde vrouw. Racisme blijkt het grootste taboe in Nederland. Ik dacht dat feministische onderwerpen gevoelig lagen, maar dit was niet normaal.’
Wat heb je over jezelf geleerd?
‘Ik ben beter gaan opletten of ik zelf bepaalde racistische ideeën of vooroordelen heb. Een Surinaams-Nederlandse vriendin zei dat ik haar vaak koeioneerde en dat dat misschien onbewust komt vanuit een natuurlijker machtspositie. Toen ben ik direct een witte vriendin gaan vragen of ik dat bij haar ook deed. Zij antwoordde: ja, je bent een echte dwingeland. Ik dacht: o gelukkig, geen racist, maar een dwingeland. Ha ha ha.’
Wat doe je op 5 december?
‘Misschien dat ik even naar het buitenland ga.’
* Test uw eigen vooroordelen met de Harvardtest ‘Implicit Social Attitudes’
_____________________________________________________________________________

Sunny Bergman deed in 2007 flink wat stof opwaaien met de documentaire Beperkt houdbaar, waarin ze ons confronteert met de consequenties van het huidige vrouwelijke schoonheidsideaal.

In 2011 startte een tweede project over vrouwelijke seksualiteit: Sunny Side of Sex. Daarin reist Sunny over de wereld langs de grenzen van ons denken over seksualiteit, de liefde, vrouwelijkheid en het lichaam. Deze vierdelige documentaireserie was eind vorig jaar te zien op ned 3 en in mei 2012 won Sunny voor deze reeks de Dirk Scherpenzeel Prijs.

De dvd’s van Sunny Side of Sex zijn te bestellen via Viewpoint. (Daar dan rechts op de S shop klikken.)

De documentaires:

Beperkt houdbaar
Na Beperkt houdbaar
De Vier delen Sunny Side of Sex
Welke school (het geluk van Nederland)

Zijn te zien via de site van Holland Doc.